Het meisje zónder parel

Er zijn aangenamer dingen in het leven dan het lezen van testamenten of boedelbeschrijvingen.
Wanneer het om lang vervlogen tijden gaat, zijn deze gortdroge teksten vaak de enige betrouwbare bronnen om het sociaal-economisch referentiekader van een kunstenaarsloopbaan te leren kennen. Biografieën hebben vaak de neiging de zaken óf te romantisch óf te miserabilistisch voor te stellen. Denk hierbij vooral aan ‘La Bohème’, met berooide artiesten op tochtige zolderkamers, tuberculose incluis.

Waar het de ‘Gouden’ Eeuw betreft komt daar gelukkig (voor ons) bij dat de inwoners van de Zeventien Provinciën blijkbaar onverbiddelijke querulanten waren die elkaar voor het minste geringste processen aandeden en klachten en tegenklachten formuleerden. Het waren inderdaad gouden tijden voor advocaten en notarissen. Deze laatsten werden om de haverklap opgetrommeld om getuigenverklaringen te noteren in verband met aangedaan onrecht of uit de hand gelopen ruzies. Het kon over de vreemdste zaken gaan.
Zo las ik een verklaring van twee getuigen dat de schoonmoeder van Johannes Vermeer door haar opvliegende echtgenoot bont en blauw was geslagen en halfnaakt het huis uit gejaagd, omdat ze zich beklaagd had niet te kunnen slapen omwille van de kippen die hij boven de bedstee hield! In die tijd leek niemand dat vreemd te vinden, dat van die kippen.

Naast klachten over huiselijk geweld en luide kippen, hadden notarissen natuurlijk ook als taak de talrijke transacties tussen hun medeburgers in onbetwistbare vorm op papier te zetten. Aankopen van huizen, huurcontracten of leningen zijn zo, netjes gedocumenteerd, tot ons gekomen en leren ons veel over armoede of welstand van deze of gene. Wanneer het echt mis liep, bijvoorbeeld bij een faillissement, een echtscheiding of een overlijden, werd nauwgezet een staat opgemaakt van huisraad, linnengoed, kleding en bezittingen, ten behoeve van schuldeisers, rechthebbenden of erfgenamen.
Zo weten we met zekerheid dat het ‘Meisje met de Parel’ van Vermeer, misschien wel een meisje was, maar zeker géén parel droeg!

'Het Meisje met de Parel', Johannes VERMEER, (ca 1665-1667)
‘Het Meisje met de Parel’, Johannes VERMEER, (ca 1665-1667)

Vermeer stierf namelijk berooid. Zijn echtgenote probeerde nog wel een schilderij van haar overleden man aan de inventaris te onttrekken, maar dat lukte maar half: haar moeder zou nog jaren moeten procederen om de ‘Allegorie op de Schilderkunst’  tot haar bezit te mogen rekenen.

De schulden die de schilder had nagelaten – voornamelijk het gevolg van de kosten om zijn eigen grootvader uit de gevangenis te houden – waren van die orde dat zijn vrouw zich onvermogend moest laten verklaren.
Vermeer bezat dus geen parel. Cultuurparels bestonden niet in de zeventiende eeuw, dat werd pas vorige eeuw mogelijk gemaakt, dankzij de Japanner Mikimoto. En een natuurparel van die grootte zou zo zeldzaam zijn geweest dat die enkel voor de superrijken zou weggelegd zijn. Eén zo’n parel zou in een klap méér dan alle geldzorgen van Catharina Bolsens hebben opgelost. Geen parel, dus. Maar wat draagt het meisje zonder parel dan wél?
Er bestonden in die tijd natuurlijk namaakparels uit gevernist glas of zilver. Glas geeft wel een heel ander soort glans dan wat Vermeer hier zo secuur neerzet en zilver was ook vreselijk duur! Hoogstwaarschijnlijk gaat het hier om een tinnen sieraad. Gepolijst tin heeft namelijk een prachtige, ietwat grijze glans. Probeer het eens met het bordje Oost West, Thuis Best van oma: wassen met een sopje van warm water en soda, afspoelen met warm water, laten drogen en inwrijven met zuurvrije was (bijenwas of blanke was), tenslotte oppoetsen met een zachte doek.

Yves

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s