Big Daddy.

Sinds jaar en dag wou ik naar Jabbeke. Naar het Permekemuseum, meer bepaald.
Telkens ik met de auto op weg naar de kust het bord ‘Jabbeke’ voorbijsjeesde, dacht ik: Daar moet ik nu toch eens naartoe, naar Jabbeke! En telkens kwam er wel iéts tussen: we werden in Oostende verwacht en waren al aan de late kant, of het was te warm, of te koud, of het regende… Enfin, om maar te zeggen, het kwam er niet van.
En zie: Op de terugweg van een trip naar de Franse Côte d’Opale was er geen enkel excuus voorhanden om de afrit Jabbeke rechts te laten liggen. Het weer zat mee, niet te warm of te koud. We waren wat vroeg, misschien, maar dat euvel werd opgelost door een koffiepauze in café Concordia. De locals keken zelfs niet op van twee cultuurtoeristen. De waardin ook niet, trouwens. Maar kom, we hadden tijd zat vóór het Museum na de lunchpauze weer openging, dus wat zouden we onze uitstap laten vergallen?

IMG_1057k
Het Permekemuseum in Jabbeke, vroeger woonhuis-atelier van Constant Permeke

Bij Permeke waren ze ook nog met de vaat bezig, dachten we. Het duurde even, maar toen kwam er toch een lieve dame de deur openen. Een en al enthousiasme over haar museum, het dient gezegd, want het is zeldzaam, museumpersoneel dat niet kijkt alsof je hen lastigvalt, of je zelfs niet lijkt te zien. Neen, de joviale jongedame was een en al bereidwilligheid.

Topwerken
Permeke, de letterlijk grote man van het Vlaams expressionisme, een imposante figuur die zichzelf goed in de picture wist te werken. Met een oeuvre waarvan de kwaliteit wel durft te schommelen, maar dat hebben ze in dit museum goed weten op te vangen door enkel een selectie op te hangen van zijn beste schilderijen. Geen van de zovele landschappen waarmee hij op latere leeftijd de Vlaamse goedboerende neringdoener om de oren sloeg, neen, het accent ligt hier op vroeg werk.
Als de schilder Permeke een groot kunstenaar mag genoemd worden, dan wel omwille van twee werken:  vooreerst ‘de Verloofden’ uit het Brusselse Museum voor Schone Kunsten. Verwacht geen lieflijk dubbelportret van verliefd kijkende jongelui. De verloofden van Permeke weten wat de meedogenloze wereld voor hen in petto heeft: niets. Zij koesteren geen illusies over rozengeur en maneschijn. Hen wacht enkel hard labeur en een hoop kinderen. Ze weten het en berusten in hun lot. Permeke wist het ook en schildert hen bonkig in elkaar gearmd op een vierkant doek met vuile, bruine kleuren. “De schilder moet met zijn voeten in de stront staan!” schreef de schilder ooit…

IMG_1035g
‘De Sjees’, olie op doek, 163 x 126cm, (1926), Constant Permeke

Daarnaast is er ‘de Sjees’, hier in het museum te zien. Het groot werk is zowat de tegenpool van ‘de Verloofden’. Een wat ouder boerenkoppel in goeden doen trekt erop uit in hun ‘chaise’, een karretje, voortgetrokken door een vrolijk paardje. Ze gaan op z’n zondags gekleed – hij met das en hoed, zij met gouden kruis op de weelderige boezem – naar de kermis of naar een huwelijksfeest? Het werk is in alle opzichten atypisch voor de kunstenaar. Het draagt sporen van het kubisme in zich en op coloristiek vlak is het een gewaagd experiment. Het blauw van de zomerse hemel loopt via de smaragdgroene horizon over in de gele grond. Centraal in het tafereel staat een dravend paard, de blonde manen in de wind. Boer en boerin in het zwart gestoken, diep onder de zeilkap van de kar vormen een donker contrapunt voor de vosse vacht van de viervoeter en de felle omgevingskleuren. Zowel thematisch als qua uitvoering situeert dit schilderij zich dichter bij het werk van zijn Latemse kompanen Frits Vanden Berghe of Gust De Smet dan bij de rest van zijn omvangrijke productie.
Op latere leeftijd begon Constant Permeke te beeldhouwen. De monumentaliteit die hij altijd al in zijn tweedimensionale figuren had gelegd, vertaalde hij nu naar ruimtelijke beelden. Laat ons eerlijk zijn: Permeke was vooral een schilder en zijn beeldhouwwerken zijn soms indrukwekkend knap, zoals het houten zelfportret in ‘taille directe’ in dezelfde kamer als ‘de Sjees’. Vaker lijden de beelden aan overstilering en worden daardoor nogal decoratief. Het lijkt wel of de kunstenaar niet op tijd wist te stoppen en maar bleef de plooien van het werk gladstrijken. Een eenzaam beeldje in gietijzer is dan weer aandoenlijk met zijn onafgewerkte gietnaden. Het ruwe materiaal maakt dan veel goed.

Prachtig en onbegrijpelijk.

IMG_1048rk
‘Big Daddy’, hout,(2019), Els Dietvorst

Het grote beeldhouwatelier staat er nu wit en leeg bij, de beelden van Permeke zijn voornamelijk in de tuin en in het woonhuis te zien. De ruimte toont nu wél het projekt ‘Wintrum Frod’ van Els Dietvorst en Orla Barry . Het houten beeld van schaap ‘Big Daddy’ vormt als het ware een inleiding op de prachtige film “The Rabbit and the Teasel” (53 min.) die er vertoond wordt. Dietvorst en haar partner Orla Barry woonden een aantal jaren bij de familie van deze laatste in Ierland en kweekten er schapen. De relatie hield niet stand, maar het leverde wel een pakkende film op, waarvan je niet weet wat je er moet of kan van begrijpen, net als die hoge labyrintische spiraal uit voile rond een zwart abstract beeld in het midden van de zaal. Mooi, maar, voor mij, onbegrijpelijk. Dat mag.

Yves

Provinciaal Permekemuseum
Gistelsteenweg 341
8490 JABBEKE

Wintrum Frod  tot 3/11/2019

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s