Contrapunt voor wrede kijkdozen

Het minste wat je van het werk van Berlinde De Bruyckere kan zeggen, is dat het niemand onberoerd laat. De Gentse slagersdochter (°1964) beheerst de kunst om koude rillingen te combineren met poëtische beelden. Of omgekeerd. Het is niet anders met de zeer geslaagde tentoonstelling It almost seemed a lily in het Museum Hof van Busleyden in Mechelen.

Hortus

Berlinde De Bruyckere verwierf internationale faam met het exposeren van wat dode paardenlichamen leken te zijn. Door de dichtgenaaide bekken en ogen en de stompjes van poten leek het of hier een dolgedraaide taxidermist aan het werk was. De werken wekten afschuw, en dat was ook de bedoeling. Net zoals de kunstenares afschuw voelde toen zij in het In Flanders Fields museum van Ieper leerde dat tijdens de Eerste Wereldoorlog zo’n acht miljoen paarden het leven lieten.
In Mechelen gaat het er wat vreedzamer aan toe. Hier en daar zijn er wel citaten uit vroeger werk die doorschemeren in de grote assemblages, maar het uitgangspunt van deze expositie zijn de taferelen van naïeve godsvrucht die De Bruyckere tijdens de Leuvense tentoonstelling over Besloten Hofjes in 2016 leerde kennen.

Hortus conclusus soror mea, sponsa, hortus conclusus, fons signatus“, klonk het in Salomo’s Hooglied uit het Oude Testament: “Mijn zuster, o bruid! Gij zijt een besloten hof, een besloten wel, een verzegelde fontein.”

De Hortus Conclusus werd een geliefd onderwerp in de Middeleeuwse schilderkunst. Soms letterlijk weergegeven als een omheinde tuin met fontein, maar vaak ook symbolischer, met Maria centraal. De Moeder Maagd als stichtend voorbeeld. Jezus en zijn apostelen mochten dan misschien allemaal mannen zijn, het ideaal van de dienende, onderworpen vrouw, was nooit veraf.
Berlinde De Bruyckere gebruikt de metafoor van het Besloten Hofje als contrapunt om haar eigen creaties nog meer kracht bij te zetten. Het contrast kan niet groter zijn, het wérkt. Een achttal kleine, zestiende-eeuwse kijkdozen/triptieken tonen het onwaarschijnlijke geduld en de nauwgezetheid waarmee nonnetjes of begijnen aan een eigen weergave van de Onbevlekte Ontvangenis knutselden: met stukjes perkament, zijdedraad, hout, wasbrokaat, glas, tinfolie of zelfs turf en kersenpitten werden op aandoenlijke wijze taferelen neergezet die ook persoonlijker elementen bevatten. Zo werden vaak naamheiligen en hun attributen erin voorgesteld.

De imposante werken van De Bruyckere, een soort metershoge wrede kijkdozen, worden eveneens opgebouwd uit de meest diverse materialen. In een omlijsting van ruw hout – het lijken wel rechtop gezette platte bakken – worden zowel oud behangpapier, dekens of wassen afgietsels, als met epoxy ingestreken dierenhuiden verwerkt tot taferelen waarin vergankelijkheid en kwetsbaarheid de boventoon voeren. Van naïeve heiligenverering is hier geen sprake, integendeel. Getuigen hiervan de tien kleine potloodtekeningen uit 2017 die, van Vagina en Lelie over Poire d’amour tot Penis, een suggestief beeld oproepen van verdoken lust en passie die in de Besloten Hofjes vervat zouden zijn. Dat was ons ontgaan, eerlijk gezegd.

Deze knappe, indringende, tentoonstelling toont werk dat voor een deel eerder te zien was in het Palazzio Fortuny (van Axel Vervoordt) in Venetië, op Art Basel en op Manifesta. Het halfduister in de zalen van het prachtig gerestaureerde Hof van Busleyden leent zich perfect voor deze presentatie. Daarenboven is de tentoonstelling én de vaste collectie gratis te bezoeken op vertoon van uw Museumpas.

Yves

It almost seemed a lily / Berlinde DE BRUYCKERE
tot 12 mei 2019
Museum Hof van Busleyden
Sint-Janstraat 2a
Mechelen
www.hofvanbusleyden.be