De gruwelijke sprookjes van Paula Rego

Wie zich rept kan nog tot eind november op een dertigtal kilometer van de Portugese hoofdstad Lissabon, in het lieflijke kuststadje Cascais, de gruwelijke sprookjes van Paula Rego ontdekken. Geen beter excuus om een citytrip naar Lisboa te boeken!

In 1976 dong de (toen nog) Portugese kunstenares naar een werkbeurs bij de befaamde Fundação Gulbenkian. Zij vroeg en bekwam de nodige middelen om onderzoek te doen naar traditionele volksverhalen en sprookjes. Paula Rego genoot toen al enige bekendheid met werk gebaseerd op thema’s uit de Oudheid. Gaandeweg schakelde ze over naar een eigen mythologie die door Sprookjes en volksverhalen werd bevolkt.

Paula Rego - branca de neve
Paula Rego, Snow White and Her Stepmother, 1995

Sprookjes en populaire cultuur zouden haar blijvend inspireren.
Verwacht hierbij echter geen zeemzoeterige vertelseltjes voor brave kinderen: naast een moraliserende boodschap hebben de sinds mensenheugenis doorvertelde verhaaltjes dit gemeen dat ze steevast een ferme portie gruwel bevatten, naast amper verdoken seksuele toespelingen. Het lijkt erop dat de kunstenares de thematiek aangrijpt om eigen angsten te lijf te gaan. Niet iedereen zal het hiermee eens zijn, maar bij mij riep de rol van de afwezige vader beklemmende vragen op. Vooral omdat die in Paula’s jeugd niét afwezig was: het volledige gezin verhuisde naar Londen toen zijn ingenieurscarrière hem daar riep.
In de grote zaal van de Casa das Histórias Paula Rego draait een video op groot scherm. Je ziet er de artieste in haar Londens atelier. Samen met haar assistenten bouwt ze een hele constructie met zwevende vrouwenlichamen, opgezette vogels en een barende man. In de commentaar zegt ze dat ze het fascinerend zou vinden indien mannen ook eens zouden zwanger raken en bevallen…
In dezelfde zaal hangt een reeks over Roodkapje. De eerste tekening heet ‘a happy family’ en toont de oma, de moeder en het dochtertje met rode kapmantel. Roodkapje. Van de vader geen spoor te bekennen, dat kan geen toeval zijn. Wel van een vervaarlijk uitziende getatoeëerde man die later onder de wolfsvacht Roodkapje aanrandt. Daarna volgt een tekening waarbij de moeder (en niet een Jager, zoals in het sprookje!) de wolf te lijf gaat met een riek. Een laatste toont diezelfde moeder, op een moderne bureaustoel gezeten, getooid met de ruige vacht van de wolf. ‘Als een trofee’ zegt het bijhorende tekstplaatje.
Paula Rego voerde haar onderzoek grondig en analyseerde zowel de sprookjes van Hans-Christian Andersen, van de gebroeders Grimm, de Fransman Perrault, als deze van een obscure Italiaanse auteur uit de quatrocento, naast verhalen uit de Portugese mondelinge traditie.
De Sneeuwwitjes, Repelsteeltjes, Roodkapjes allerhande passeren de revue, samen met minder voor de hand liggende figuren. Of had ú al gehoord van Principe Porco? Een prins als een varken geboren? Diens zoektocht naar de Ware Liefde die hem zijn prinselijk uiterlijk moest bezorgen, inspireert Paula Rego tot prachtige, liederlijke litho’s, waarin zij haar tekentalent en kleurgevoel ten volle kan tonen. Absoluut meesterlijk!

Met haar werk rond sprookjes en volksverhalen heeft Paula Rego de bakens van het genre verzet. Daar waar bijvoorbeeld Salvador Dalí met zijn illustraties bij ‘Pantagruel’ van François Rabelais nog dicht bij de tekst bleef, heeft zij resoluut de verhalen naar haar hand gezet. Ze blijven herkenbaar, maar hebben er een persoonlijke dimensie bij gekregen, gevoed door (on)verwerkte trauma’s, angsten en verlangens. De verhalen worden hier een voorwendsel voor introspectie.

Casa Paula Rego - Architect Souto de Moura
Casa Paula Rego – Architect Eduardo Souto de Moura (2005-2009)

De bezoeker moet er wat voor over hebben, maar de verplaatsing loont de moeite: bovenop de werken van Paula Rego komt hij/zij in een atypisch, maar wondermooi museum terecht, gebouwd door tweevoudig Pritzker Prize-winnaar Eduardo Souto de Moura. Het gebrek aan bewegwijzering ernaartoe moet men er maar bijnemen.
Het kustplaatsje Cascais is trouwens een wandeling waard.

Yves

Tot eind november (waarna opnieuw de vaste collectie te zien is)
in Casa das Histórias Paula Rego
Avenida da Republica 300
Cascais – Portugal

www. casasdashistoriaspaularego.com

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s