Sylvia: een tragisch leven

Het moet erg moeilijk geweest zijn voor Sylvia Plath om in de jaren ’50 door te breken als dichteres en tegelijkertijd te fungeren als ideale huisvrouw/echtgenote. Zeker naast een partner, Ted Hughes, die wèl succes boekte als poëet, terwijl hij gesoigneerd werd door zijn talentvolle, stimulerende muze. Hèm viel veel aandacht ten deel na publicatie van enkele gedichten, zij bleef in de luwte.
De rol van ideale huisvrouw was haar duidelijk niet op het lijf geschreven, deze van getormenteerde ziel die prachtige gedichten schreef maar hier geen erkenning voor kreeg, des te meer. Zij vertrouwde haar zielenroerselen toe aan het papier tijdens gestolen uurtjes in de ochtend; ze zette haar wekker op 6 uur om te kunnen werken vóór de huiselijke drukte van het gezin aanvatte.

Sylvia Plath

In de voorstelling “Sylvia” van de jonge regisseur Fabrice Murgia, een muziektheater of ook wel ‘pop-opera’, krijgen we een wervelwind aan beelden te zien. We horen mooie muziek, gecreëerd en live gebracht door An Pierlé met haar quartet.

De enscenering vertrekt vanuit een filmset die met enkele camera’s verschillende fragmenten uit het leven van Sylvia Plath capteert. Het wordt letterlijk in stukjes gekapt door een clapboard dat telkens een titel toont waarna er daarover iets getoond wordt. Juliette van Dormael -dochter van Jaco- filmt live en boven de scène op een groot wit scherm worden de beelden geprojecteerd. Soms wordt er ingezoomd op details waardoor betekenissen worden uitgepuurd.
Er gebeurt veel tegelijk op diverse plekken op de scène. Wat mij betreft: te veel. Ik heb maar twee ogen en twee oren en slechts één stel hersenen om indrukken op te doen en te interpreteren. De combinatie muziek, film en theater zou een secure evenwichtsoefening moeten zijn.
Je krijgt alles in stukjes en beetjes en brokjes te zien en te horen in talloze mini-scènetjes met allerlei accessoires in wisselende decors in een zeer dynamische enscenering met paraderende, lopende, dansende, zingende, becommentariërende, filmende actrices. Zij helpen mee de grote decorstukken (kamers, trappen, platformen…) verslepen en verrijden de grote mobiele perch camera. Om de paar minuten zijn er zulke bewegingen, op een gegeven moment is er zelfs een duizelingwekkende dans van de actrices tussen vier ronddraaiende grote wanden met lichtjes.

Negen actrices, op pumps en gekleed in kleurrijke, opwaaiende jaren ’50-jurkjes en -rokken, veruiterlijken bepaalde aspecten van de complexe persoonlijkheid van Plath. Ze cirkelen beurtelings rond één centrale figuur en vormen een soort van spreekkoor, nu eens bewonderend of aanmoedigend en ondersteunend, dan weer roddelend, ondervragend of gemeen…
De drukke actie suggereert de chaotische innerlijke toestand van een vrouw die vaak te kampen heeft met ernstige depressies en die lijdt aan een bipolaire stoornis. Op haar 20ste overleeft ze ternauwernood een zelfmoordpoging, later studeert ze aan de universiteit van Cambridge (waar ze Ted Hughes ontmoet), ze trouwt, wordt zwanger, krijgt een miskraam, baart kinderen, ervaart bedrog door haar partner, scheidt van hem, gaat met haar kinderen in Londen wonen. Tussendoor schrijft ze als een bezetene en doet ze verwoede pogingen om haar poëzie gepubliceerd te krijgen, met matig succes. Pas na haar zelfgekozen dood in 1963 wordt haar werk uitgegeven.

Oh ja, er speelt ook nog een gemaskerde Ted Hughes mee, maar het zou ons te ver leiden daarover uit te wijden. Ted komt hier over als een hulpeloze bijfiguur, zelfs een beetje meelijwekkend. Door de wijze waarop hij wordt opgevoerd – op de achtergrond blijvend – wordt vermeden dat men een ‘kant’ moet kiezen. Er is immers veel commotie rond Hughes, die het beheer kreeg over Plaths persoonlijke en literaire nalatenschap en dit misschien niet altijd optimaal uitoefende…

Kan ik me na het meemaken (zien, horen, ondergaan) van deze pop-opera een voorstelling maken van wie Sylvia Plath was? Weet ik nu meer over haar wanhoop, haar tumultueuze emoties, angsten, obsessies (o.a. met de dood), haar kwetsuren? Ja, het geeft een indruk van hoe haar leven kan geweest zijn. Ik wist niet dat ze hyperactief, gewelddadig èn brutaal was. Of toch: onlangs las ik het boek van Connie Palmen, Jij zegt het, waarin alles vanuit het standpunt van Ted Hughes benaderd wordt. Dit resulteerde ook reeds in een bijgesteld beeld over de dichteres/schrijfster die willens nillens in het ‘kamp’ van de feministen werd geplaatst omdat ze te lijden had onder haar sexe in de jaren 1950-‘60. Voor ‘de feministen’ was Ted Hughes zowat een baarlijke duivel!

Ik stelde al te lang het lezen van Sylvia Plaths autobiografische roman The Bell Jar (De Glazen Stolp) uit. Daartoe stimuleert deze muziektheaterervaring me nu wel, en dat is goed.
Toch blijf ik achter met een gevoel van “less is more”.

Mattie

Sylvia – Fabrice Murgia / Cie. Artara – An Pierlé Quartet
Gezien op 10.10.2018 in Théatre National
Nog te zien op tournee (zie p.13  in dit document)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s