Zwart en wit, en alles wat daartussen ligt

Verborgen schat: Léon Spilliaert in de Venetiaanse Gaanderijen in Oostende.

Geen groter contrast te bedenken dan de krioelende massa op het strand en de Zeedijk (waar is de tijd dat Oostende doorging als de meest elegante badplaats van Europa, trekpleister van de beau-monde en de demi-monde en van avonturiers van allerlei pluimage die in hun kielzog hun slag probeerden te slaan?
De Venetiaanse Gaanderijen maakten toen deel uit van de obligate ochtendwandeling van wie wou zien en vooral gezien worden. Nu huist er, naast een elegant en ongetwijfeld zeer duur restaurant, een tentoonstellingsruimte met een wat vreemde indeling.

Voor deze tentoonstelling met werk van Léon Spilliaert (Oostende 1881-Brussel 1946) worden twee in het halfduister gehulde langwerpige, hoge zalen  verbonden door twee ruimtes die als een soort antichambre de bezoeker enige voorkennis bijbrengen aan de hand van een tijdlijn en een wandgrote opname van de Koningin der Badsteden, getrokken vanop het balkon van het toenmalige casino door de beroemde fin-de-sièclefotograaf Antony.

De hier tentoongestelde werken komen uit de collectie van de Koninklijke Bibliotheek in Brussel. Ze werden door de in geldnood verkerende weduwe van Spilliaert van de hand gedaan, nét voor de kunstenaar door de Antwerpse galerie Campo werd herontdekt en anderen met het grote geld gingen lopen.
Kunsthandelaars noemen dit soort ensembles wat smalend een ‘fonds d’atelier’. Onverkochte, soms minderwaardige werken, vaak voorontwerpen of schetsen, maar ook publicaties en archiefstukken die door de erfgenamen te gelde worden gemaakt.
In dit geval kan men bezwaarlijk spreken van tweede keus, maar het is duidelijk dat niet álle werken per se moesten getoond worden. Anderzijds biedt het natuurlijk een unieke kans om minder getoonde (of mij zelfs totaal onbekende) facetten van de productie van de kunstenaar te kunnen ontdekken.
Zo is er een uitgave te zien van een pedagogisch verantwoord kinderboek dat Spilliaert tekende. De brave bourgeois-kindjes werden verondersteld de tekeningen van Spilliaert in te kleuren!
Niet dat het werk veel voorstelde, volgens mij, maar een Spilliaert onder de kerstboom is toch wat anders dan een album van Suske en Wiske…

Zelfportret Léon Spilliaert (1907) - coll. Mu.ZEE
Zelfportret Léon Spilliaert (1907) – coll. Mu.ZEE

Hoewel Léon Spilliaert vooral naam maakte met schilderijen, lavis en aquarellen, vaak opgehoogd met kleurpotlood of pastel, blijkt hier wat een fantastische tekenaar verborgen zat achter de zwaarmoedige, soms ronduit depressieve werken.
Wanneer hij zijn jonge echtgenote portretteert, vaak als naaister met geconcentreerde blik op naald en draad, stralen de tekeningen een huiselijke rust en een grote tederheid uit. Waarschijnlijk kon zij zijn innerlijke demonen de baas. Soms is een detail veelzeggend: een enkel is frivool neergezet, wat speelse nekharen komen uit een strakke blouse loeren. Duidelijk tekeningen die, in de intimiteit geboren, niet de weg naar het publiek moesten zoeken.
In de werken die aansluiten bij de meer gekende Spilliaert, is de erotische ondertoon anders wél  aanwezig, met vaak morbide elementen en figuren. Helemaal in de stijl van de symbolistische literatuur waar hij zo van hield en die hij ook vaak zou illustreren.

Absoluut topstuk van deze expositie is een frontaal getekend levensgroot zelfportret uit de collectie van het onvolprezen Mu.ZEE. Het toont de kunstenaar zoals we hem het beste kennen: een getormenteerde blik in de ogen, strak in het zwarte pak, met een rood potlood in de hand.
Het kan bijna gelden als een geconcentreerd beeld van zijn leven: een beetje illusieloos, met hier en daar een sprankeltje kleur. Tussen zwart en wit en alles wat daartussen zit…  Virtuoos slachtoffer van zijn tijdsgewricht. Wat een tekenaar, wat een genie!

Yves

Léon SPILLIAERT
De verzameling van de Koninklijke Bibliotheek van België,
Venetiaanse Gaanderijen
tot 30/9/2018

www.oostende.be/cultuur

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s