Mijn kleine oorlog

De laatste tijd heb ik enkele boeken gelezen waarin oorlog een belangrijke rol speelt. Het blijft maar in m’n brein malen, we zien het alle dagen en sommigen ervaren het aan den lijve hoe slecht mensen kunnen zijn.
Met boeken over oorlog had ik vroeger niets, ik kon het me moeilijk verbeelden, het stond zo ver van me af. Met de jaren (ouder en wijzer èn grijzer) voel ik me er helaas veel dichter bij dan ik zou willen. Dagelijks word ik (on)rechtstreeks geconfronteerd met de gevolgen van oorlogen overal ter wereld: in de grote steden struikel je haast over de mensen die er trachten van weg te vluchten en op TV slaat men je dood (!) met afschuwelijke beelden van de zoveelste gifgasaanval, het zoveelste bombardement, van doden, gewonden, uitgehongerden et tutti quanti. Via de media krijg je ook een indruk over de in het verre Westen heersende cowboy die je af en toe koude rillingen bezorgt over een naderende Derde Wereldoorlog!

Het lezen van boeken over vele wrede aspecten der mensheid maakt me milder in mijn oordelen, doet me genuanceerder denken en meer begrijpen ‘van binnen uit’.

Alleen in Berlijn – Hans Fallada: over een bescheiden vorm van verzet tegen het naziregime en over vele soorten mensen die daar toen rondliepen. Meelopers, stille malcontenten, monsterlijke nazibeulen enz. Een sfeer van wantrouwen, verraden en verklikken, moordlust, onmenselijkheid… Hetzelfde soort thema’s in Wil van Jeroen Olyslaegers. Ik las nog andere boeken over die oorlog, waarin boeken werden verbrand en zogenaamde ‘Untermenschen’ werden opgesloten en zelfs vergast: De Boekendief van Markus Zusak, Als je het licht niet kunt zien van Anthony Doerr. Het aanbod is schier oneindig; het onderwerp is dan ook kwasi onuitputtelijk.

mijn-kleine-oorlog

De overgave van Arthur Japin gaat over oorlog in een verder verleden met name beschrijft hij tegen het decor van het gewoonlijk zo geromantiseerde Wilde Westen de gruwelijke situatie van de Comanche-indianen en de blanke kolonisten tijdens de Amerikaanse burgeroorlog in de 19de eeuw.

De bekeerlinge van Stefan Hertmans bevat eveneens uiterst bloedige en wrede scènes, veelal ondernemingen gemotiveerd door irrationeel religieus fanatisme. Je sympatiseert enorm met de hoofdpersonages die voortdurend on the road en op de vlucht zijn en telkens ei zo na in de pan gehakt worden:  een welgestelde Christelijke jonge vrouw die Joodse wordt uit liefde voor een jonge Joodse jongen. Kruistochten doorkruisen hun leven – zo hoort dat voor kruistochten – en je moet al een gevoelloze coloradokever zijn om niet in spanning te geraken tijdens de bestorming door kruisvaarders van het stadje waar ze eindelijk rustig woonden… De jacht op joden is er een waar bloedbad. Ik bespaar je de détails (Hertmans doet dit niet. Of toch. Het was vast véél erger!).

Het achtste leven van Nino Haratischwili, tot slot, is ook een verhaal met een hoofdrol voor oorlog, vetes, verraad en dreiging. Het is een familie-epos dat vijf generaties omspant tussen 1900 en nu, de gehele roerige, ‘rode’, vorige eeuw met de opkomst en ondergang van de Sovjet-Unie, het wegvallen van het IJzeren Gordijn en de perestrojka. Alweer neem ik tot mij hoe individuen wereldgebeurtenissen trachten te overleven in een dagelijkse realiteit vol afgunst, voortrekkerij, onmogelijke liefde, plichtsbesef, moreel protest, zelfhaat…

Bij zoveel wreedheid raakt mijn verstand in caleidoscopisch verval, altijd tracht het ernaar mooie dingen te produceren maar ze worden haast even snel verdrongen door akelige beelden, geëvoceerd door de oorlogsomschrijvingen die zoals herinneringen zijn geworden en in mijn brein blijven malen. De luciditeit is onderhevig aan een wreed invreten, teveel wijsheid maakt een wrak van mij.

Mattie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s